DEMANS

DEMANS NEDİR?

Demans beyindeki hücre hasarlarına veya hücre kaybolmasına bağlı olarak kişinin kendi yaşamına uygun beyin performansı gösterememesidir. Halk dilinde bunama olarak da bilinir.

Beyindeki dil, hafıza, dikkat ve problem çözme bölgeleri etkilenir. Demans yaşa bağlı oluşan unutkanlıkla çok fazla karıştırılır fakat yaşlanmaya bağlı oluşan unutkanlıklarda beyin hücrelerinde az hücre kaybı gerçekleşirken, demansta daha hızlı ve fazladır.

Demans oluşumunu hızlandıran ve tetikleyen risk faktörleri vardır. Bu risk faktörleri:

• Otoskleroz,

• Yüksek kolestrol,

• Homesistein,

• Konginitif bozukluk,

• İnme,

• Diyabet,

• Asikolojik etkenler,

• Hafif bilişsel bozukluk(MCL),

• Down sendromu,

• Hipertansiyon,

• Kalp krizi,

• Felç,

• Kan damarının anormal yaşlanması,

• Beyin travmaları veya yaralanmaları

• Yaş,

• Genetik etkenler,

• Sigara içmek,

• Alkol kullanmak,

• Hava kirliliği,

• Depresyon,

• Uykusuzluk

DEMANS EVRELERİ VE BELİRTİLERİ NELERDİR?

Başlangıç, orta ve ileri evrelerinden oluşur. Bu evrelerdeki belirtiler:

Başlangıç Evresi: Yeni edinilen bilgilerin kısa sürede unutulması, kelime bulmada zorluk, kişilik değişikliği, hesaplamada zorluk, eşyaları kaybetme yerini unutma, soru ve cümle tekrarı, kişi-yer-zaman kavramının karıştırılması, ruh hali, yabancı ortamda kar kaybolma, paranoya, günlük rutin işlerini yapamama...

Orta Evre: Davranış değişiklikleri, iletişim kurmakta zorluk, olayların ve isimlerin unutulması, kaybolma, bellek kaybında artış, uygunsuz kelime kullanması, uzak akraba ve arkadaşları tanımama, aşırı sinirlilik, amaçsız gezinme, hayal görme, olay ve hikayeleri takip etmekte anlatmakta zorluk, değişik ortamlara uyum sağlayamama ve bundan ötürü oluşan panik hali, ileri seviyelere çıkabilen şüphe ve garipseme, inanmama durumu...

İleri Evre: Beslenmede yetersizlik, idrar ve dışkı kaçırma, hareket yeteneğinde kayıp-yatağa bağlılık,

apati(tepkisizlik), saldırganlık ve benzeri davranış bozuklukları örnekleri verilebilir.

DEMANS ÇEŞİTLERİ

Alzhiemer Demansı: Demansın en yaygın çeşididir. Beyinin belirli bölgelerinde tanımlanan anarmol bir protein birikiminden ötürü oluşan amiloid plaklar bulunurken, bu plakların hastalığa neden olup olmadığı veya hastalığın bir sonucu olup olmadığı belirsizdir. Alzheimer başlangıç safhalarında bilinçte yaşanan bulanıklık, sosyal ortamda yaşanan zorluk, daha önce bildiği yerleri unutma, konuşma ve dil bozuklukları, saldırgan tutum, kişilik bozuklukları, hayal kurma, özgüven eksikliği, motivasyonda azalma, kaygı ve depresyon gibi belirtiler gözlenirken hastalık ilerledikçe kişi kendi öz bakım ihtiyaçlarını karşılayamaz hale gelir.



Vasküler Demans: Beyine giden damarların bazı sebeplerden tıkalı olması sonucunda kan akışı yeteri kadar olmaz ve vasküler demans meydana gelir. Bu duruma sebep olan faktörler yaşlanma kaynaklı, otoskleroz kaynaklı veya inme kaynaklı olabilir. Belirti olarak düşünme yetisinde kayıp, sorunları çözmede zorluk, odaklanma problemi, sosyal iletişimde yaşanan zorluk gözlenir. Vasküler demansa sebep olan faktöre göre belirtiler ya yavaş ya da hızlı bir şekilde gözlemlenir.



Frontal Demans: Beyinde ki temporal ve frontal loblarındaki atrofi veya küçülme ile alakalıdır. Unutkanlık, kelime bulmada zorluk, belirgin kişilik bozukluğu, artan dürüstlük, bazı hastalarda ise kaslarda koordinasyon bozukluğu veya sertleşme gözlenir.

Lewy Cisimcikli Demans: Beyindeki lewy cisimciklerinin belli bölgelerinde protein birikmesinden oluşur. Unutkanlık, kognitif düşüş, olağan dışı uyku hali, titreme, hareketlerde yavaşlama, yürümekte zorluk, depresif durum ve en belirgin semptomu halüsinasyondur.

Creutzfeldt-Jakob Demans: Anormal protein artışının beyin hücrelerinin ölümüne yol açmasından oluşan bir demans türüdür. Çok az gözlenir ve aile öyküsüne dayanır. Bu anormal protein birikmesine dışarıdan sebep olan hastalık deli dana (Creutzfeldt-Jakob) hastalığıdır. Hızlı ilerleyerek kas hareketlerini etkiler.

Normal Basınçlı Hidrosefali: Ventriküllerin veya beyin içindeki bölgelerde anormal bir biçimde sıvı dolmasıyla oluşur. Bu sıvı artışı fazla basınç oluşacağından demans belirtileriyle birlikte mesane kontrolü sağlayamama, denge problemleri, ilgisizlik, planlama ve karar vermede güçlük gibi belirtiler oluşumuna sebep olur.



Alkole Bağlı Demans: Alkol Demansı, hastaların fazla alkol kullanımında ve B vitaminlerinden birinde eksiklik geliştiğinde ortaya çıkar. Bu olduğunda, beyin hücreleri normal şekilde çalışamaz ve hafıza kaybı meydana gelebilir. Buna Korsakoff sendromu denir. Alkoliklerde sık görülmesine rağmen, beslenme yetersizliği olan hastalarda da bu durumu riski altındadır.

Deliryum: Konfüzyonla çok hızlı bir şekilde ortaya çıkan ve altta yatan hastalık veya alkol veya uyuşturucudan kaynaklanan toksisite ile ilişkili bir durumdur. Bazı ilaçlardan veya alkolden çekilme deliryuma neden olabilir. Birçok durumda deliryum tersine çevrilebilirken, durumun fark edilmesi ve hemen tedavi edilmesi önemlidir.



Karışık Demans: Bir kişide birden fazla demans çeşitlerinin gözlenmesidir. En yaygın örneği Alzheimer ve vasküler demans ikilisidir. Bu demans çeşitleri dışında bazı hastalıklardan ötürü oluşan demanslar da mevcuttur. Parkinson hastalığı, HIV (AİDS), multiple skleroz, Wilson hastalığı, menenjit, beyindeki kan pıhtıları, kalp rahatsızlıkları, şeker hastalığı, beyin tümörleri, vitamin eksiklikleri demansın oluşmasına yer hazırlar.

Demans çocuklarda çok nadir gözükür fakat down sendromlu, niemann-pick hastalığı, lafora hastalığı veya batten hastalığı gibi rahatsızlıklarda gelişim yetersizliği ve metabolik sebeplerden demans gözlenebilmektedir.

DEMANS TEDAVİ EDİLEBİLİR Mİ?

Demans önlenebilen veya tedavisi olan bir hastalık değildir. Sadece sebep olan hastalığa ve semptomlara yönelik ilaç ve terapilerle ilerlemesini yavaşlatabilir. Demans öncesinde:

• Beslenmeye dikkat etmek

• Günlük egzersiz

• Zihni aktif tutmak

• Meyve sebze tüketimini arttırmak

• Yağ ve tuz oranını azaltmak

• Alkol ve sigaradan uzak durmak

• Vitamin takviyesi yaparak demansın gecikmesine katkıda bulunabiliriz.